Problematyka

W przypadku dużej części pracowników w Europie istnieje prawdopodobieństwo występowania problemów związanych z używaniem alkoholu lub narkotyków. Przykładowo szacuje się, że od 5 % do 20 % ludności aktywnej zawodowo w Europie ma poważne problemy z używaniem alkoholu. Oprócz ogólnych skutków dla zdrowia publicznego i skutków społecznych, problemy związane z używaniem substancji psychoaktywnych mają duże znaczenie w branżach, w których występują kwestie bezpieczeństwa lub w których niedopełnienie obowiązków przez poszczególne osoby może mieć poważne skutki. Dotyczy to między innymi sektora budowlanego, sektora rolnictwa, transportu, energetyki, sektora ICT i sektora usług finansowych.

W miejscach pracy kwestia używania alkoholu i narkotyków to istotny problem, gdyż:

  • problem ten może skutkować większą liczbą wypadków i urazów, wzrostem absencji oraz większą liczbą przypadków nieodpowiedniego zachowania;
  • problem ten może oznaczać obciążenie ekonomiczne dla pracodawców, rządów i społeczeństwa;
  • na mocy przepisów BHP pracodawcy mają obowiązek w miarę możliwości chronić zdrowie, bezpieczeństwo i interes pracowników i innych osób, na które wpływ mają ich działania;
  • miejsca pracy zapewniają również możliwość prowadzenia działań na polu edukacji dotyczącej skutków zdrowotnych używania alkoholu i narkotyków, a także możliwość identyfikacji osób, które same problemowo używają alkoholu i narkotyków lub w których rodzinie znajdują się osoby z takim problemem.

Miejsce pracy może również odgrywać rolę we wspieraniu reintegracji społecznej osób, które w przeszłości borykały się z poważnymi problemami związanymi z używaniem narkotyków.

Możliwe sposoby reagowania

  • Polityka pracodawcy dotycząca spożywania alkoholu i używania narkotyków w miejscu pracy.
  • Programy profilaktyki obejmujące działania informacyjne, edukacyjne i szkolenia dotyczące kwestii związanych z używaniem alkoholu i narkotyków, najlepiej w ramach szerszych programów promocji zdrowia.
  • Badania przesiewowe i testy w miejscach pracy mające na celu identyfikację występujących problemów w zakresie używania substancji psychoaktywnych, w warunkach nieformalnych w ramach rozmów dotyczących kwestii związanych z wynikami lub w wyniku formalnych ocen, które mogą obejmować testy przeprowadzane w branżach o krytycznym znaczeniu dla bezpieczeństwa.
  • Interwencje mające na celu rozwiązanie zidentyfikowanych problemów, obejmujące programy pomocy, leczenia i rehabilitacji.
  • Zapewnianie szans na zatrudnienie osobom, które w przeszłości borykały się z poważnymi problemami związanymi z używaniem narkotyków.

Sytuacja w Europie

Większość europejskich państw w określony sposób na mocy ogólnego ustawodawstwa lub umów zakazuje spożywania alkoholu i używania narkotyków w miejscu pracy lub reguluje tę kwestię. Rodzaj obowiązujących przepisów i charakter przepisów BHP różni się jednak znacznie w zależności od kultury narodowej, świadomości wagi problemu i przypisywanego mu znaczenia.

Nie ma aktualnych, kompleksowych informacji na temat zakresu i charakteru różnych rodzajów interwencji prowadzonych w miejscach pracy w Europie. Ponadto na poziomie europejskim istnieje bardzo mało dowodów na skuteczność różnych interwencji.

W przyszłości coraz poważniejszym problemem w miejscach pracy może stać się stosowanie produktów leczniczych poprawiających wydajność, takich jak modafinil poprawiający zdolności poznawcze.

Podsumowanie dostępnych dowodów

Kluczowe zasady dotyczące zarządzania w miejscu pracy problemami związanymi z używaniem narkotyków, określone przez Międzynarodową Organizację Pracy ONZ.

  • W ramach polityki i programów należy promować zapobieganie występującym w miejscach pracy problemom związanym z alkoholem i narkotykami, ograniczać takie problemy i zarządzać nimi.
  • Problemy związane z narkotykami należy uznać za problemy zdrowotne i traktować je tak jak każdy inny problem zdrowotny w pracy, oraz w stosownych przypadkach tego rodzaju problemy powinny być objęte (publicznymi lub prywatnymi) systemami opieki zdrowotnej.
  • Pracodawcy i pracownicy oraz ich przedstawiciele powinni wspólnie ocenić skutki, jakie w miejscu pracy wywołuje używanie alkoholu i narkotyków, oraz wspólnie opracować i spisać politykę przedsiębiorstwa.
  • Pracodawcy powinni współpracować z pracownikami i ich przedstawicielami, aby zrobić wszystko, co jest możliwe, aby określić sytuacje w pracy, które przyczyniają się do rozwoju problemów związanych z narkotykami, a także podjąć odpowiednie działania profilaktyczne lub naprawcze.
  • Przejrzysta i jednoznaczna polityk wymaga zapewnienia, aby te same ograniczenia lub zakazy w zakresie używania alkoholu miały zastosowanie zarówno do kadry kierowniczej, jak i do szeregowych pracowników.
  • W celu promowania bezpieczeństwa i higieny pracy w ramach szerszych programów promocji zdrowia należy prowadzić programy obejmujące działania informacyjne i edukacyjne oraz szkolenia dotyczące używania alkoholu i narkotyków.
  • Pracodawcy powinni stworzyć system zapewniający poufność wszystkich otrzymywanych przez nich informacji dotyczących problemów związanych z alkoholem i narkotykami.
  • Badania próbek fizjologicznych na obecność alkoholu i narkotyków w kontekście zatrudnienia pociąga za sobą kwestie moralne, etyczne i prawne o fundamentalnym znaczeniu, wymagające ustalenia, jakie badania można uznać za uzasadnione i odpowiednie.
  • Posiadanie pracy stanowi istotny czynnik ułatwiający wyjście z problemów związanych z alkoholem i narkotykami. Dlatego też miejsce pracy odgrywa szczególną rolę we wspieraniu osób zmagających się z takimi problemami.
  • Pracodawcy nie powinni dyskryminować pracowników, którzy pragną podjąć leczenie i rehabilitacją w związku z problemami związanymi z alkoholem i narkotykami, i którym należy zapewnić standardowe bezpieczeństwo zatrudnienia oraz takie same możliwości przeniesienia i awansu, jak pozostałym pracownikom.
  • Pracodawca jest wprawdzie uprawniony do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec pracowników w związku z niewłaściwym zachowaniem związanym z pracą i wynikającym z używania alkoholu i narkotyków, zaleca się jednak, aby w pierwszej kolejności stosować poradnictwo, leczenie i rehabilitację. W przypadku braku pełnej współpracy ze strony pracownika w zakresie programu leczenia pracodawca w razie potrzeby może wszcząć postępowanie dyscyplinarne.
  • Pracodawca powinien stosować się do zasady niedyskryminacji w zakresie zatrudnienia ze względu na używanie alkoholu lub narkotyków w przeszłości lub ze względu na bieżące stosowanie takich substancji, zgodnie z przepisami i regulacjami krajowymi.

Przygotowano na podstawie: Zarządzanie w miejscu pracy kwestiami związanymi z używaniem alkoholu i narkotyków [„Management of alcohol- and drug-related issues in the workplace”]. An ILO code of practice. Genewa, Międzynarodowe Biuro Pracy, 1996 r.

Konsekwencje dla polityki i praktyki

Podstawy

  • Zaleca się, aby polityka pracodawców dotycząca używania alkoholu i narkotyków stanowiła element ich polityki w dziedzinie BHP, a nie kwestię dyscyplinarną.
  • Ponadto należy promować wskazane powyżej, kluczowe zasady dotyczące zarządzania w miejscu pracy problemami związanymi z używaniem narkotyków, określone przez Międzynarodową Organizację Pracy ONZ.

Możliwości

  • Znalezienie pracy stanowi istotny element reintegracji, w związku z czym ważne jest, aby wspierać w ponownym znalezieniu pracy osoby, których dotyczyło lub dotyczy problemowe używanie alkoholu lub narkotyków. Wypracowanie wspólnie z pracodawcami sposobów na eliminację przeszkód w zatrudnianiu osób, które w przeszłości miały problemy związane z używaniem narkotyków, jest korzystne dla pracodawców, dla osób próbujących uporać się z takimi problemami oraz dla ogółu społeczeństwa.

Luki

  • Konieczne jest dokonanie przeglądu lub określenie istniejących źródeł danych, obecnie stosowanych sposób reagowania i interwencji stosowanych w miejscu pracy w związku z problemami związanymi z narkotykami, a także konieczna jest ocena interwencji podejmowanych obecnie w Europie.
  • Należy zbadać zakres i charakter używania produktów leczniczych poprawiających wydajność w miejscu pracy oraz na skutki, jakie używanie tego rodzaju produktów powoduje w miejscu pracy.

Explore all resources in the Best practice portal

Collaborations and partnerships in best practice

logo of the cochrane collaboration  grade logo   grade logo  Health Evidence Network, WHO Europe