Informacje o polityce i praktykachKobiety z problemami narkotykowymi

Women

Problematyka

Jedna czwarta wszystkich osób z poważnymi problemami związanymi z używaniem narkotyków i około jedna piąta wszystkich osób rozpoczynających leczenie uzależnienia od narkotyków w Europie to kobiety. Kobiety częściej:

  • doświadczają stygmatyzacji i trudności ekonomicznych, oraz otrzymują mniejsze wsparcie społeczne;
  • pochodzą z rodzin, w których występują problemy z używaniem substancji psychoaktywnych, oraz mają partnera używającego substancji psychoaktywnych;
  • mają dzieci, które mogą mieć kluczowe znaczenie w przypadku używania narkotyków przez matkę i wychodzenia z nałogu, oraz
  • doświadczają napaści na tle seksualnym i napaści fizycznych oraz cierpią na współwystępujące zaburzenia psychiczne.

Wśród kobiet z problemami związanymi z używaniem narkotyków można wyróżnić szereg podgrup kobiet ze specjalnymi potrzebami. Takie podgrupy, które często się pokrywają, obejmują: kobiety ciężarne i matki; kobiety świadczące usługi seksualne , które często mogą padać ofiarą przemocy i stygmatyzacji; kobiety należące do mniejszości etnicznych, które często są ofiarami handlu ludźmi; a także kobiety przebywające w więzieniu.

Możliwe sposoby reagowania

Reakcje potrzebne w przypadku tej grupy obejmują:

  • szczególne usługi kierowane do kobiet. Tego rodzaju usługi mogą być świadczone w ramach programów przeznaczonych wyłącznie dla kobiet lub w ramach programów przeznaczonych dla przedstawicieli obu płci. Aby wyeliminować problemy stygmatyzacji i traumy, programy muszą mieć charakter zachęcający, nieoceniający oraz zapewniać wsparcie oraz poczucie fizycznego i emocjonalnego bezpieczeństwa. Usługi te powinny być ukierunkowane na propagowanie zdrowych relacji z dziećmi, innymi członkami rodziny oraz ważnymi osobami spoza rodziny;
  • współpraca między placówką leczącą uzależnienie od narkotyków a placówką leczącą zaburzenia psychiczne w celu uwzględnienia współwystępujących potrzeb w zakresie leczenia używania substancji psychoaktywnych i potrzeb w zakresie zdrowia psychicznego;
  • usługi dla kobiet ciężarnych i matek, które to usługi muszą obejmować leczenie uzależnienia od narkotyków, opiekę położniczą i ginekologiczną, leczenie chorób zakaźnych, wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego i indywidualną opiekę, a także zapewnienie opieki dla dziecka i wsparcia dla rodziny;
  • działania służące eliminacji przeszkód w zapewnianiu opieki kobietom uczestniczącym w handlu w celach seksualnych, np. wieczorne godziny otwarcia placówek, mobilne usługi obejmujące działania środowiskowe oraz wsparcie w zakresie otwartego dostępu;
  • uwzględnianie elementów etnicznych i kulturowych oraz zapewnienie możliwości korzystania z usług tłumacza ustnego w pracy z kobietami należącymi do mniejszości etnicznych.

Sytuacja w Europie

  • Należy zbadać konieczność prowadzenia szczególnych interwencji dla kobiet z problemami w zakresie używania różnych środków odurzających lub produktów leczniczych, w tym w zakresie używania produktów leczniczych wydawanych na receptę i jednoczesnego używania wielu substancji, a także należy zbadać korzyści płynące z tego rodzaju interwencji.
  • Konieczne jest przeprowadzenie ocen, w tym analiz kosztów i wyników, interwencji dla kobiet w różnych warunkach na terytorium całej Europy.
  • Obecnie wiedza na temat używania narkotyków przez kobiety w dużej mierze jest niekompletna, co wynika z wielu powodów: kobiety nie zawsze są uwzględniane w badaniach; badania, które uwzględniają kobiety, nie zawsze przedstawiają wyniki w podziale według płci lub nie zawsze uwzględniają kwestie związane z płcią; większość badań dotyczących kobiet w wieku rozrodczym używających narkotyków ogranicza się do analizy sytuacji osób używających opioidów; ograniczona liczba badań dotyczących używania konopi indyjskich, nowych substancji psychoaktywnych, nadużywania leków i jednoczesnego używania wielu substancji przez kobiety.

Podsumowanie dostępnych dowodów

Wytyczne oparte na dowodach, dotyczące leczenia kobiet ciężarnych używających narkotyków

Badania przesiewowe i krótkie interwencje

Placówki opieki zdrowotnej powinny:

  • pytać wszystkie kobiety ciężarne o używanie narkotyków i alkoholu (w przeszłości i obecnie) na jak najwcześniejszym etapie ciąży i w trakcie każdej wizyty przed porodem; oraz
  • oferować krótką interwencję wszystkim kobietom ciężarnym używającym narkotyków lub alkoholu.

Interwencje psychospołeczne

Placówki opieki zdrowotnej, których pacjentkami są kobiety ciężarne lub kobiety w okresie popołogowym cierpiące na zaburzenia spowodowane używaniem alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych, powinny przeprowadzać kompleksową ocenę i zapewniać indywidualną opiekę.

Programy detoksykacji lub odwyku

Placówki opieki zdrowotnej powinny przy pierwszej okazji doradzić kobietom ciężarnym uzależnionym od alkoholu lub narkotyków, aby przestały używać alkoholu lub narkotyków, i w stosownych przypadkach takie placówki powinny zaoferować usługi detoksykacji, lub skierować daną osobę na konsultację do placówki oferującej takie usługi, pod nadzorem lekarza.

Kobiety ciężarne uzależnione od opioidów należy zachęcać do tego, aby zamiast podejmowania próby detoksykacji opioidowej poddawały się leczeniu podtrzymującemu z zastosowaniem opioidów.

Kobiety uzależnione od benzodiazepin powinny stopniowo ograniczać dawkę, używając długo działających benzodiazepin.

Przy odstawianiu substancji w przypadku kobiet ciężarnych uzależnionych od substancji pobudzających przydatne może okazać się zastosowanie psychofarmakologicznych produktów leczniczych, które wspierają leczenie objawów zaburzeń psychicznych, a których stosowanie nie jest jednak rutynowo wymagane.

Leczenie farmakologiczne (leczenie podtrzymujące i zapobieganie nawrotom)

W przypadku ciężarnych pacjentek farmakologia nie jest zalecana jako rutynowe leczenie uzależnienia od substancji pobudzających typu amfetamina, od konopi indyjskich, kokainy lub substancji lotnych.

Ciężarnym pacjentkom uzależnionym od opioidów należy zalecać kontynuację lub rozpoczęcie terapii podtrzymującej stosowanie opioidów z wykorzystaniem metadonu lub buprenorfiny.

Przygotowano na podstawie wytycznych WHO dotyczących identyfikacji przypadków używania substancji psychoaktywnych w okresie ciąży i spowodowanych tym zaburzeń oraz zarządzania takimi przypadkami [„Guidelines for the identification and management of substance use and substance use disorders in pregnancy”].

Konsekwencje dla polityki i praktyki

Konsekwencje dla przyszłego rozwoju reakcji w przypadku tej grupy:

Podstawy

  • Zapewnienie usług uwzględniających potrzeby związane z płcią oraz doświadczoną traumą, które to usługi odpowiadają potrzebom konkretnych grup kobiet i są dostępne dla wszystkich kobiet, które ich potrzebują.
  • Zapewnienie skoordynowanych i zintegrowanych usług w celu uwzględnienia kwestii, które nie ograniczają się do używania narkotyków. Może to oznaczać konieczność uwzględniania w polityce i strategiach współpracy z innymi służbami, takimi jak placówki opieki zdrowotnej i służby świadczące usługi skierowane do dzieci.
  • Pracownicy specjalistycznych placówek leczenia uzależnień i innego rodzaju placówek opieki zdrowotnej i służb socjalnych, którzy mają kontakt z kobietami używającymi narkotyków, powinni wykazywać odpowiednie podejście, wiedzę i umiejętności, dzięki którym są w stanie zapewnić takim kobietom wysokiej jakości opiekę.

Możliwości

  • W rutynowych statystykach należy uwzględnić podział ze względu na płeć, co da lepszy obraz tendencji w zakresie używania narkotyków, czynników społeczno-demograficznych i problemów, z którymi zmagają się kobiety w danym regionie, oraz umożliwi opracowanie odpowiednich sposobów reagowania.
  • Zwiększenie uczestnictwa kobiet, które używają narkotyków, w planowaniu, tworzeniu i rozwoju polityki i programów.
  • Wdrożenie wytycznych dotyczących świadczenia usług leczenia kobiet ciężarnych używających narkotyków daje szansę na poprawę rezultatów zarówno w przypadku matki, jak i dziecka.

Luki

  • Uzupełnienie wiedzy poprzez prowadzenie badań uwzględniających kwestie związane z płcią oraz uwzględniających kwestię płci we wszystkich aspektach usług w celu określenia, jakie rodzaje interwencji najlepiej odpowiadają potrzebom różnych grup kobiet.
  • Uwzględnienie w polityce i podejmowanych działaniach kwestii nadużywania produktów leczniczych wydawanych na receptę.

Explore all resources in the Best practice portal

Collaborations and partnerships in best practice

logo of the cochrane collaboration  grade logo   grade logo  Health Evidence Network, WHO Europe