Informacje o polityce i praktykachReagowanie na problemy związane ze stosowaniem substancji pobudzających

icon stimulants

Problematyka

Ogólnie rzecz biorąc, kokaina jest najczęściej używaną substancją pobudzającą w Europie, choć w pewnych państwach dominują MDMA, amfetamina lub metamfetamina.

Wiele szkód spowodowanych używaniem substancji pobudzających wiąże się z intensywnym, długotrwałym spożywaniem lub spożywaniem wysokich dawek. Droga podawania jest ważnym czynnikiem pośredniczącym, przy czym zarówno wstrzykiwanie substancji pobudzającej, jak i palenie cracku lub metamfetaminy wiąże się w szczególności  z bardziej problematycznymi schematami używania. Poważne problemy mogą jednak mieć wpływ nawet na osoby eksperymentalnie lub okazjonalnie zażywające substancji pobudzających.

Substancje pobudzające mogą być używane funkcjonalnie np. aby uniemożliwić zaśnięcie podczas prowadzenia samochodu i długich godzin w pracy lub w miejscach rozrywki. Oznacza to, że niektóre reakcje typowe dla używania substancji pobudzających wyznaczają specyficzne środki na rzecz zdrowia publicznego lub pokrywają się z tymi bardziej ogólnymi. Środowiska, w których są stosowane oraz fakt, że czasami stosowane  są w kontekście seksualnym oznacza również, że reagowanie na problemy związane z narkotykami może pokrywać się z reagowaniem na kwestie związane ze zdrowiem seksualnym, szczególnie w niektórych grupach.

Możliwe sposoby reagowania

  • Krótkie interwencje, skierowanie na programy leczenia lub usługi z zakresu redukcji szkód mogą być oferowane, gdy osoby mające problemy związane z zatruciem lub zażyciem wysokiej dawki szukają pomocy w oddziałach ratunkowych.
  • Osoby dożylnie przyjmujące substancje pobudzające potrzebują regularnego dostępu do programów wymiany igieł i strzykawek, ponieważ mogą wykonywać zastrzyki częściej niż osoby zażywające substytucji opiatowej podczas imprezy.
  • Programy obejmujące działania środowiskowe mogą być konieczne w celu zapewnienia interwencji ukierunkowanych na redukcję szkód dla osób zażywających substancji pobudzających, które w przeciwnym razie nie miałyby dostępu do usług.
  • Leczenie z wykorzystaniem interwencji psychospołecznych może być skuteczne w przypadku problematycznego stosowania substancji pobudzających. Nie ma leczenia farmakologicznego popartego dobrymi dowodami o skuteczności leczenia osób cierpiących na problematyczne uzależnienie od substancji pobudzających, ale wykazano, że niektóre leki stosowane w leczeniu depresji pomagają osobom uzależnionym od amfetaminy wytrwać w leczeniu.

Sytuacja w Europie

  • Kokaina jest główną substancją pobudzającą, na uzależnienie od której leczą się ludzie w Europie (63 000 osób w 2015 r.), z czego najwięcej  w Hiszpanii, we Włoszech i Wielkiej Brytanii. Liczba nowych osób rozpoczynających leczenie utrzymuje się na stałym poziomie. Kolejnych 7400 rozpoczęło leczenie podstawowych problemów związanych z uzależnieniem od cracku, głównie w Wielkiej Brytanii.
  • W 2015 r. około 34 000 osób rozpoczęło leczenie w związku z uzależnieniem od amfetaminy, a 9000 od metamfetaminy, głównie w Czechach i na Słowacji. Od 2009 r. nastąpił wzrost liczby osób rozpoczynających po raz pierwszy leczenie uzależnienia od amfetaminy.
  • Bardzo niewiele osób rozpoczyna specjalistyczne leczenie uzależnienia od MDMA, bardzo istotne dla tej grupy są działania mające na celu redukcję szkód na festiwalach i w miejscach rozrywki.

Podsumowanie dostępnych dowodów

Leczenie problematycznego stosowania substancji pobudzających

Możliwy sposób reagowania Jakość dowodów

Interwencje psychospołeczne mogą ograniczyć używanie kokainy poprzez wpływanie na procesy psychiczne i zachowania związane z uzależnieniem.

dowody średniej jakości

Disulfiram stosowany przy uzależnieniu od alkoholu i leki przeciw parkinsonizmowi mogą pomóc osobom uzależnionym od kokainy ograniczyć jej spożywanie.

dowody niższej jakości

Leczenie psychospołeczne (w tym system gratyfikacji i kar) wykazuje krótkoterminową skuteczność w leczeniu uzależnienia od cracku.

dowody średniej jakości

Stwierdzono, że niektóre leki stosowane w leczeniu depresji (fluoksetyna i imipramina) pomagają osobom uzależnionym od amfetaminy wytrwać w leczeniu w perspektywie krótko- i średnioterminowej.

dowody niższej jakości

W przypadku kobiet w ciąży można stosować leki wspomagające detoksykację od substancji pobudzających, ale są one zalecane tylko dla kobiet mających objawy odstawienia.

dowody niższej jakości

Klucz

  • speedometer at highDowody wyższej jakości— co najmniej jeden aktualny systematyczny przegląd, obejmujący wysokiej jakości podstawowe badania ze spójnymi wynikami. Dowody potwierdzają słuszność rzeczonych interwencji w kontekście, w którym je oceniono.
  • speedometer at mediumDowody średniej jakości— co najmniej jeden aktualny systematyczny przegląd, obejmujący szereg podstawowych badań, których jakość jest co najmniej średnia i których wyniki są zasadniczo spójne. Dowody wskazują na to, że przedmiotowe interwencje prawdopodobnie będą pomocne w kontekście, w którym je oceniono, ale zaleca się przeprowadzenie dalszych ocen.
  • speedometer at lowDowody niższej jakośc— w przypadku pewnych podstawowych badań, których jakość jest wysoka lub średnia, ale niedostępne są przeglądy LUB przeglądy dają niespójne wyniki. Liczba dowodów jest obecnie ograniczona, ale istniejące dowody są obiecujące. Oznacza to, że może warto rozważyć przedmiotowe interwencje, szczególnie w kontekście poszerzania zakresu usług w celu rozwiązywania kwestii nowych lub niezaspokojonych potrzeb, ale interwencje te należy poddać ocenie.

Konsekwencje dla polityki i praktyki

Podstawy

  • Problemy związane ze stosowaniem substancji pobudzających różnią się w zależności od schematów używania, grup, które je stosują i środowisk, w których są stosowane. Działania należy zatem dostosować do lokalnych schematów używania i doświadczanych problemów.
  • Podstawowe działania ukierunkowane na problemy związane z substancjami pobudzającymi obejmują obecnie leczenie psychospołeczne lub krótkie interwencje i redukcja szkód u osób używających narkotyków iniekcyjne.

Możliwości

  • Poprawa powiązań między służbami ds. zdrowia seksualnego i leczenia uzależnienia od narkotyków może poprawić efektywność i skuteczność obu z nich.

Luki

  • Konieczne jest rozwijanie interwencji mających na celu redukcję szkód dla osób używających substancji pobudzających i poddawanie ich ocenie.
  • Badania nad skutecznym farmakologicznym leczeniem uzależnienia od substancji pobudzających powinny być traktowane priorytetowo na szczeblu UE.

Explore all resources in the Best practice portal

Collaborations and partnerships in best practice

logo of the cochrane collaboration  grade logo   grade logo  Health Evidence Network, WHO Europe