Informacje o polityce i praktykachReagowanie na nowe substancje psychoaktywne

icon nps

Problematyka

Nowe substancje psychoaktywne to narkotyki, które nie są kontrolowane na mocy konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie środków odurzających i substancji psychotropowych, lecz mogą stanowić podobne zagrożenie dla zdrowia. Substancje te obejmują syntetyczne kannabinoidy, opioidy, substancje stymulujące i halucynogenne. Zazwyczaj są one oznakowane jako „legalne” zamienniki na rynku nielegalnych substancji odurzających, przy czym niektóre z nich są również stosowane przez niewielkie grupy, które chcą sprawdzić ich działanie w poszukiwaniu nowych doznań i doświadczeń.

Duża liczba nowych substancji, ich różnorodność i szybkość, z jaką pojawiają się na rynku, stanowią wyzwanie zarówno w odniesieniu do ich monitorowania, jak i terminowego opracowywania skutecznych sposobów reagowania.

Możliwe sposoby reagowania

  • Wczesne ostrzeganie i ocena ryzyka poparte danymi na temat chemicznej identyfikacji nowych substancji uzyskanymi z sieci laboratoriów kryminalistycznych toksykologicznych.
  • Informowanie organów, specjalistów i użytkowników o ryzyku związanym ze szczególnie szkodliwymi nowymi substancjami.
  • Objęcie nowych substancji skutecznymi programami prewencji ogólnej obejmującymi szczególny przekaz edukacyjny i dotyczący redukcji szkód skierowany do osób, które już zażywają narkotyki lub są narażone na ryzyko stosowania nowych substancji.
  • Szkolenie i działania podnoszące świadomość skierowane do specjalistów świadczących usługi zapobiegania, leczenia i redukcji szkód w celu podnoszenia ich kompetencji w zakresie rozpoznawania nowych substancji i reagowania na ich użycie.
  • Opracowanie wytycznych klinicznych w zakresie leczenia ostrej toksyczności wywołanej nowymi substancjami.
  • Należy stosować wielokierunkowe podejścia i łączyć różne usługi, aby dotrzeć do grup szczególnie wrażliwych, które mogą nie mieć kontaktu z tradycyjnymi służbami.

Wiele zdrowotnych i społecznych reakcji na nowe substancje stanowi dostosowanie programów działań dotyczących „tradycyjnych” narkotyków. Działania te są zazwyczaj skierowane do konkretnych grup, w których zaobserwowano problemy. Grupy te różnią się w zależności od państwa, lecz obejmują: użytkowników stosujących substancje pobudzające rekreacyjnie, psychonautów, mężczyzn uprawiających seks z mężczyznami, osoby unikające testów na obecność narkotyków oraz osoby używające narkotyków należące do grupy wysokiego ryzyka. W wielu państwach skoncentrowano się także na wzmocnieniu reakcji prawnych i ograniczeniu dostępności tych substancji.

Sytuacja w Europie

  • Przepisy UE przewidują trzystopniowe podejście obejmujące: wczesne ostrzeganie, ocenę ryzyka i środki kontroli, co pozwala Europie szybko wykrywać zagrożenia dla zdrowia publicznego wywoływane przez nowe substancje oraz reagować na te zagrożenia. EMCDDA odgrywa główną rolę w tym systemie, ponieważ obsługuje unijny system wczesnego ostrzegania i przeprowadza oceny ryzyka, aby wesprzeć reakcje na szczeblu krajowym i unijnym.
  • Opracowywane i testowane są multidyscyplinarne podejścia do redukcji szkód, w ramach których grupy szczególnie wrażliwe, które mogą nie mieć kontaktu ze służbami przeciwdziałania narkomanii, angażują się na przykład w kwestie związane ze zdrowiem seksualnym.
  • Opracowywane i publikowane są kliniczne wytyczne dotyczące leczenia ostrej toksyczności wywoływanej przez nowe substancje psychoaktywne. W niektórych państwach opracowywane są również szczegółowe wytyczne dotyczące reagowania na użycie tych substancji w więzieniach i aresztach.
  • Platformy informacyjne w zakresie redukcji szkód, często w połączeniu z kontrolą narkotykową, działają w kilku państwach oraz są dostępne on-line.
  • W większości państw specjalistyczne rozwiązywanie problemów powodowanych przez nowe substancje nie jest dobrze rozwinięte.

Podsumowanie dostępnych dowodów

Nowo pojawiające się dobre praktyki w zakresie reagowania na nowe substancje psychoaktywne

Podstawa dowodowa jest ograniczona, ponieważ jest to nowy obszar. Sposoby reagowania są jednak opracowywane w oparciu o dostosowanie reakcji opartych na dowodach dotyczących redukcji szkód w zakresie tradycyjnych narkotyków, przy czym sposoby te opisano poniżej:

  • Zdolność wczesnego ostrzegania, aby rozpoznawać, oceniać i komunikować ryzyko związane ze szczególnie szkodliwymi substancjami jest istotna, by móc reagować na poważne szkody związane z nowymi substancjami psychoaktywnymi.
  • Rozwój w zakresie wsparcia i szkolenia, by pomóc specjalistom należącym do istniejących służb w stwierdzeniu, które z ich umiejętności i kompetencji mogą mieć zastosowanie w reagowaniu na problemy związane z nowymi substancjami psychoaktywnymi.
  • Opracowywanie praktycznych wytycznych dotyczących rozwiązywania problemów związanych z nowymi substancjami opierające się co do zasady na sposobach reagowania na inne narkotyki obejmujących np. edukację antynarkotykową, szkolenie zawodowe i programy niskoprogowe takie jak programy wymiany igieł i strzykawek. Reakcje te muszą być dostosowane do szkód i potrzeb w różnych grupach użytkowników nowych substancji.
  • Budowanie kompetencji kulturowej (zrozumienia, w jaki sposób problemy kulturowe wpływają na schematy zażywania narkotyków i związane z nimi szkody) w służbach, by zwiększyć zaangażowanie służb i zakres korzystania z ich usług.
  • Szczególne kształcenie w zakresie nowych substancji obejmujące redukcję szkód; takie kształcenie jest najwłaściwsze w przypadku grup docelowych i osób, które już używają narkotyków albo są narażone na zwiększone ryzyko ich użycia.
  • Działania profilaktyczne w szkołach związane z nowymi substancjami – w najkorzystniejszym scenariuszu powinny one stanowić część programów ogólnej profilaktyki, których skuteczność jest potwierdzona dowodami.
  • Należy stosować wielokierunkowe podejścia i łączyć różne usługi, aby dotrzeć do grup szczególnie wrażliwych, które mogą nie mieć kontaktu z tradycyjnymi służbami. (np. do mężczyzn uprawiających seks z mężczyznami dokonujących czynności seksualnych pod wpływem środków odurzających („chemsex”) i osób bezdomnych).
  • Ocena rozwoju reakcji na nowe substancje w celu rozpoznania skutecznych metod interwencji i rozwiązania różnorodnych związanych z nimi problemów.

Konsekwencje dla polityki i praktyki

Podstawy

Główne interwencje w tym obszarze obejmują:

  • Systemy wczesnego ostrzegania mające na celu monitorowanie nowych substancji na rynku i szkody wyrządzane przez te substancje. Systemy te muszą być wspierane za pośrednictwem chemicznej identyfikacji nowych substancji przez sieci laboratoriów kryminalistycznych i toksykologicznych.
  • Zapewnianie materiału szkoleniowego dotyczącego nowych substancji dla pracowników służby zdrowia i tworzenie platform wymiany wiedzy dla lekarzy klinicystów, pracowników opieki zdrowotnej i pracowników socjalnych na szczeblu lokalnym i krajowym.
  • Interwencje związane z użyciem nowych substancji oparte na reakcjach odnoszących się do grup tradycyjnych narkotyków, lecz dostosowane odpowiednio do charakteru i schematów zażywania nowych substancji, różnych grup użytkowników i kontekstów użycia.

Możliwości

  • Należy zachęcać krajowe organy ds. zdrowia do opracowania wytycznych dotyczących nowych substancji psychoaktywnych obejmujących sposób postępowania w przypadku przedawkowania lub do przetłumaczenia i dostosowywania istniejących wytycznych, takich jak brytyjskie wytyczne „NEPTUNE”.
  • Należy udoskonalać badania analityczne i toksykologiczne oraz poprawiać zdolność oceny ryzyka, jak również rozpowszechniać dane w sposób terminowy i możliwy do bezpośredniego zastosowania zarówno grupom podatnym na ryzyko, jak i odpowiednim specjalistom.
  • Należy rozwijać służby, by mogły rozwiązywać konkretne problemy związane z użyciem nowych substancji psychoaktywnych wśród niektórych specyficznych grup, takich jak osoby bezdomne, więźniowie i osoby przyjmujące narkotyki drogą iniekcji.

Luki

  • Należy ocenić skuteczność dostosowanych interwencji wykorzystywanych obecnie do reagowania na nowe substancje.
  • Wpływ różnych sposobów informowania o ryzyku związanym z nowymi substancjami psychoaktywnymi nie jest dobrze zrozumiany. Istnieje zatem potrzeba rozwinięcia i wzmocnienia podstawy dowodowej odnoszącej się do informowania o ryzyku.
  • W celu poprawy ukierunkowania i opracowania odpowiednich reakcji potrzebne są lepszej jakości dane epidemiologiczne, znajomość motywów zażywania, schematów zażywania oraz sposobów, w jakie zmieniają się one na przestrzeni czasu, jak również przeprowadzenie podstawowych badań (farmakologicznych i toksykologicznych).

Explore all resources in the Best practice portal

Collaborations and partnerships in best practice

logo of the cochrane collaboration  grade logo   grade logo  Health Evidence Network, WHO Europe