Informacje o polityce i praktykachOgraniczenie liczby zgonów związanych z opioidami

icon deaths

Problematyka

Umieralność związana bezpośrednio lub pośrednio z używaniem opioidów stanowi główną przyczynę możliwych do uniknięcia przedwczesnych zgonów wśród dorosłych Europejczyków. W Europie ogólny wskaźnik umieralności związanej z użyciem narkotyków wynosi 1–2% rocznie wśród osób używających opioidów należących do grupy wysokiego ryzyka, natomiast liczba zgonów w wyniku przedawkowania narkotyków wynosi ponad 7000 rocznie. Inne istotne przyczyny zgonów wśród osób używających opioidów należących do grupy wysokiego ryzyka obejmują: zakażenia, wypadki, przemoc i samobójstwo.

Kluczowe okresy podwyższonego ryzyka następują po okresach abstynencji, podczas których dana osoba traci tolerancję na określoną substancję, w szczególności po zwolnieniu z więzienia lub zakończeniu leczenia opierającego się na abstynencji.

Możliwe sposoby reagowania

Dotyczą one głównie zapobiegania ryzyku przedawkowania i zwiększania szans na przeżycie osób, które przedawkowały narkotyki.

  • Objęcie osób problemowo używających opioidów opioidową terapią substytucyjną, utrzymanie ich na terapii, jak również zapewnienie ciągłości leczenia w więzieniu i po jego opuszczeniu oraz w innych punktach przejściowych.
  • Podnoszenie świadomości w kwestii przedawkowania, szczególnie w odniesieniu do kluczowych okresów ryzyka i innych czynników ryzyka, takich jak jednoczesne spożycie alkoholu lub benzodiazepiny.
  • Zapewnienie dostępu do antagonisty opioidów (naloksonu) i promowanie jego odpowiedniego użycia przez specjalistów reagujących lub interweniujących w przypadkach przedawkowania narkotyków.
  • Szkolenie i kształcenie zarówno osób używających narkotyków, jak i ich rówieśników i członków rodziny, w zakresie umiejętności rozpoznawania sytuacji przedawkowania oraz interwencji za pomocą naloksonu do użytku domowego w trakcie oczekiwania na przyjazd ambulansu.
  • Zapewnienie działania ośrodków umożliwiających przyjmowanie narkotyków pod nadzorem w celu wspomagania bezpiecznej iniekcji.

Sytuacja w Europie

  • W Europie około połowa osób uzależnionych od opioidów zostaje objęta substytucją opiatową, jednak liczba ta różni się w zależności od państwa.
  • W 28 państwach składających sprawozdania Europejskiemu Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii prowadzone są działania informacyjne dotyczące ryzyka przedawkowania.
  • W 2016 r. w sześciu państwach UE i Norwegii działało 78 ośrodków umożliwiających przyjmowanie narkotyków pod nadzorem. Również w Szwajcarii działało 12 takich ośrodków.
  • W 2016 r. programy obejmujące udostępnianie naloksonu do użytku domowego istniały w dziesięciu państwach europejskich.

Podsumowanie dostępnych dowodów

Ograniczanie liczby zgonów związanych z opioidami

Możliwy sposób reagowania Jakość dowodów

Liczba zgonów w wyniku przedawkowania wśród użytkowników opioidów jest niższa, jeżeli są oni objęci substytucją opiatową.

dowody wyższej jakości

Istnieje coraz więcej dowodów potwierdzających, że interwencje polegające na szkoleniu i kształceniu obejmujące udostępnienie naloksonu do użytku domowego zapobiegają zgonom w wyniku przedawkowania opioidów.

dowody niższej jakości

Podanie naloksonu drogą donosową jest skuteczne w leczeniu przedawkowania opioidów.

dowody niższej jakości

Działanie ośrodków umożliwiających przyjmowanie narkotyków pod nadzorem prowadzi do zwiększenia liczby bezpiecznych iniekcji, zmniejszenia liczby zakażeń krwiopochodnych i przedawkowań oraz zachęcenia osób używających narkotyków drogą iniekcji do korzystania z usług opieki. Usługi te mają ponadto pozytywny wpływ na porządek publiczny.

dowody średniej jakości

Klucz

  • speedometer at highDowody wyższej jakości— co najmniej jeden aktualny systematyczny przegląd, obejmujący wysokiej jakości podstawowe badania ze spójnymi wynikami. Dowody potwierdzają słuszność rzeczonych interwencji w kontekście, w którym je oceniono.
  • speedometer at mediumDowody średniej jakości— co najmniej jeden aktualny systematyczny przegląd, obejmujący szereg podstawowych badań, których jakość jest co najmniej średnia i których wyniki są zasadniczo spójne. Dowody wskazują na to, że przedmiotowe interwencje prawdopodobnie będą pomocne w kontekście, w którym je oceniono, ale zaleca się przeprowadzenie dalszych ocen.
  • speedometer at lowDowody niższej jakośc— w przypadku pewnych podstawowych badań, których jakość jest wysoka lub średnia, ale niedostępne są przeglądy LUB przeglądy dają niespójne wyniki. Liczba dowodów jest obecnie ograniczona, ale istniejące dowody są obiecujące. Oznacza to, że może warto rozważyć przedmiotowe interwencje, szczególnie w kontekście poszerzania zakresu usług w celu rozwiązywania kwestii nowych lub niezaspokojonych potrzeb, ale interwencje te należy poddać ocenie.

Konsekwencje dla polityki i praktyki

Podstawy

Główne interwencje w tym obszarze obejmują:

  • Zapewnienie wystarczającej substytucji opiatowej obejmującej odpowiednie dawkowanie, system zarządzania i dodatkowe wsparcie.
  • Udostępnianie naloksonu służbom interwencyjnym, takim jak personel ambulansu, personel paramedyczny i inne osoby, które uczestniczą w interwencjach przy przedawkowaniu, oraz stosowanie go przez te służby.
  • Szkolenie podnoszące świadomość w zakresie przedawkowania, by propagować mniej ryzykowne używanie opioidów wśród osób używających opioidów (np. unikanie iniekcji, mieszania środków odurzających i alkoholu, unikanie używania w pojedynkę i stosowanie mniejszej dawki).

Możliwości

  • Tworzenie programów udostępniania naloskonu do użytku domowego, aby nalokson był powszechnie dostępny dla osób należących do grupy wysokiego ryzyka przedawkowania opioidów oraz dla ich rówieśników, partnerów i członków rodziny, by mogli oni interweniować podczas oczekiwania na ambulans.
  • Poprawa jakości opieki przejściowej między pobytem w więzieniu a życiem po opuszczeniu więzienia, aby zapobiegać zgonom związanym z użyciem narkotyków w pierwszych dwóch tygodniach po opuszczeniu więzienia, w których ryzyko przedawkowania jest niezwykle wysokie.

Luki

  • Identyfikacja i ocena przeszkód utrudniających tworzenie ośrodków umożliwiających przyjmowanie narkotyków pod nadzorem na obszarach, na których większa liczba osób przyjmuje narkotyki drogą iniekcji w miejscach publicznych.
  • Zapewnienie silniejszego wsparcia osobom, które kończą leczenie oparte na abstynencji, ponieważ utrata przez nie tolerancji na opioidy powoduje podniesienie poziomu ryzyka przedawkowania ze skutkiem śmiertelnym.

Explore all resources in the Best practice portal

Collaborations and partnerships in best practice

logo of the cochrane collaboration  grade logo   grade logo  Health Evidence Network, WHO Europe