Informacje o polityce i praktykachRozwiązywanie problemu nadużywania leków

icon medicines

Problematyka

Nadużywanie leków dotyczy stosowania leków psychoaktywnych w celu samoleczenia, poprawy zdrowia lub dla przyjemności, wydawanych na receptę lub recepty, wbrew przyjętym zaleceniom medycznym. Do nadużycia leków może dojść w sytuacji jednoczesnego używanie wielu substancji.

W wielu państwach europejskich narasta zaniepokojenie w związku z nadużywaniem leków, szczególnie w świetle dużego wzrostu liczby zgonów w wyniku przepisywania opioidowych leków przeciwbólowych w Stanach Zjednoczonych. Między Europą a Stanami Zjednoczonymi istnieją jednak znaczące różnice w odniesieniu do przepisywania leków.

Grupy leków powiązane z nadużywaniem obejmują:

  • leki uspokajające i nasenne, w tym barbiturany, benzodiazepiny i leki podobne do benzodiazepin, takie jak leki „Z” (niebenzodiazepinowe leki nasenne);
  • opioidy, w tym leki uśmierzające ból, oraz leki stosowane w substytucji opiatowej;
  • stymulanty przepisywane w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).

Leki te można otrzymać dzięki normalnie wystawianym receptom, w wyniku odwiedzania wielu lekarzy w celu zdobycia recept lub dokonywania zakupu w wielu aptekach oraz w wyniku przekierowania dostaw na rynek nielegalny i zakupu przez internet. Jedną z ważnych przyczyn nadużywania leków jest niewłaściwa praktyka w zakresie wystawiania recept – może polegać ona na przepisywaniu leków w nadmiernych ilościach albo w zbyt małych ilościach, szczególnie w przypadku leków służących substytucji opiatowej, co może doprowadzić do tego, że pacjenci będą usiłowali leczyć się sami. Dobra praktyka kliniczna w zakresie przepisywania leków służących substytucji opiatowej zmniejsza ryzyko nielegalnego wykorzystania substancji i szkód związanych z nadużywaniem tych leków.

Możliwe sposoby reagowania

  • Aby opracować odpowiednie sposoby reagowania, niezbędne jest monitorowanie w celu określenia zakresu i charakteru problemu. Potencjalnymi źródłami danych – oprócz kluczowych wskaźników epidemiologicznych i systemów nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii – są przypadki nagłego leczenia szpitalnego z powodu zatrucia związanego z przyjęciem leków, statystyki sprzedaży i bazy danych z informacjami o receptach oraz monitorowanie forów internetowych, na których omawia się takie leki.
  • Działania prewencyjne obejmują szkolenia lekarzy i ustanowienie norm jakości oraz protokołów w celu ulepszenia praktyki wystawiania recept; kontrole dostępności, na przykład ograniczenie sprzedaży i ograniczenia dotyczącymi pakowania oraz programy usuwania niewykorzystanych leków lub nadmiarowych ilości leków; zastosowanie specjalnej formy w przypadku niektórych leków oraz zakazanie wystawiania recept przez telefon lub internet.
  • Podmioty prowadzące leczenie uzależnienia od narkotyków muszą być przygotowane na leczenie osób z problemami związanymi z nadużywaniem leków. Obejmuje to rozpoznawanie w przypadku klientów zgłaszających się na leczenie uzależnienia od substancji nielegalnych możliwości nadużywania przez nich także leków i w razie potrzeby zajęcie się tym problemem. Ponadto z uwagi na fakt, że osoby, których podstawowe problemy związane są z nadużywaniem leków, mogą niechętnie szukać pomocy w tradycyjnych placówkach leczących uzależnienie od narkotyków, konieczne może być zapewnienie alternatywnego leczenia w ramach podstawowej opieki zdrowotnej.

Sytuacja w Europie

  • Jest niewiele dostępnych informacji na temat aktualnych praktyk dotyczących leczenia w sytuacjach nadużywania leków w Europie.
  • Trwają prace mające na celu lepsze rozpoznanie zakresu i charakteru problemu oraz monitorowanie sytuacji, obejmujące monitorowanie poważnych zdarzeń za pośrednictwem wyznaczonych miejsc (system monitorowania Euro-DEN Plus) oraz opracowanie analizy ścieków.
  • Zrealizowano w tej dziedzinie szereg projektów finansowanych przez UE, takich jak CODEMISUSED dotyczący stosowania i nadużywania kodeiny oraz uzależnienia od niej oraz projekt „Access To Opioid Medication in Europe” (ATOME – dostęp do leków opioidowych w Europie), a cały czas trwa współpraca między EMCDDA a Europejską Agencją Leków.

Podsumowanie dostępnych dowodów

Leczenie przypadków nadużywania leków

Możliwy sposób reagowania Jakość dowodów

Terapia poznawczo-behawioralna pomaga ograniczyć zażywanie benzodiazepin, jeżeli połączona jest z przyjmowaniem coraz mniejszych dawek na przestrzeni krótkiego okresu.

dowody niższej jakości

Zarówno indywidualne pisma wysyłane przez lekarzy rodzinnych do pacjentów, standardowy wywiad z lekarzami pierwszego kontaktu i coraz mniejsze dawki oraz techniki relaksacyjne przyniosły obiecujące wyniki w indywidualnych badaniach o małym zakresie, dotyczących nadużywania benzodiazepin. Takie metody podejścia zasługują na dalsze badania.

dowody niższej jakości

Informacje dodatkowe

Nie jest pewne, czy rozmowy motywacyjne pomagają w ograniczeniu zażywania benzodiazepin.

Klucz

  • speedometer at highDowody wyższej jakości— co najmniej jeden aktualny systematyczny przegląd, obejmujący wysokiej jakości podstawowe badania ze spójnymi wynikami. Dowody potwierdzają słuszność rzeczonych interwencji w kontekście, w którym je oceniono.
  • speedometer at mediumDowody średniej jakości— co najmniej jeden aktualny systematyczny przegląd, obejmujący szereg podstawowych badań, których jakość jest co najmniej średnia i których wyniki są zasadniczo spójne. Dowody wskazują na to, że przedmiotowe interwencje prawdopodobnie będą pomocne w kontekście, w którym je oceniono, ale zaleca się przeprowadzenie dalszych ocen.
  • speedometer at lowDowody niższej jakośc— w przypadku pewnych podstawowych badań, których jakość jest wysoka lub średnia, ale niedostępne są przeglądy LUB przeglądy dają niespójne wyniki. Liczba dowodów jest obecnie ograniczona, ale istniejące dowody są obiecujące. Oznacza to, że może warto rozważyć przedmiotowe interwencje, szczególnie w kontekście poszerzania zakresu usług w celu rozwiązywania kwestii nowych lub niezaspokojonych potrzeb, ale interwencje te należy poddać ocenie.

Konsekwencje dla polityki i praktyki

Podstawy

Główne cele w tej dziedzinie obejmują:

  • zapewnienie, aby systemy regulacyjne dotyczące leków, których można nadużywać, dopuszczały wystarczającą dostępność tych leków w celach leczniczych, ograniczając jednocześnie możliwości ich nadużycia;
  • zapewnienie szkolenia pracowników służby zdrowia na temat wytycznych dotyczących prawidłowego przepisywania leków i praktyk w tym zakresie, rozpoznawania i leczenia problemów związanych z zażywaniem leków oraz sposobów reagowania na oznaki nadużycia leków.

Możliwości

  • opracowanie i zapewnienie innych możliwości leczenia przypadków nadużywania leków w odniesieniu do pacjentów, którzy niechętnie szukają pomocy w tradycyjnych placówkach leczących uzależnienie od narkotyków.
  • zwiększanie świadomość wśród pacjentów i ogółu społeczeństwa na temat problemu nadużywania leków, aby zaprzestać jego stygmatyzacji i zachęcić do szukania pomocy.

Luki

  • badanie i monitorowanie zakresu i charakteru problemów z nadużywaniem leków na szczeblu lokalnym i krajowym, aby ułatwić opracowanie odpowiednich interwencji, wykorzystując w tym celu wiele różnych źródeł, takich jak: ankiety, zapotrzebowanie na leczenie, statystyki sprzedaży, konfiskaty, trendy internetowe i analiza ścieków. Ponadto należy wziąć pod uwagę stosunkowe znaczenie źródeł różnych leków na nielegalnym rynku, jak również określić, jak wiele osób nadużywa leków, które osoby należą do tej grupy oraz z jakich powodów leki są przez nie nadużywane.

Explore all resources in the Best practice portal

Collaborations and partnerships in best practice

logo of the cochrane collaboration  grade logo   grade logo  Health Evidence Network, WHO Europe